ένας χώρος διαλόγου και συνεργασίας με τους μαθητές μου στο διάστημα 2013-2020. Στο ιστολόγιο διαγράφηκε το σύνολο των σχολίων μου στα κείμενα των μαθητών για παιδαγωγικούς λόγους και διατηρήθηκαν ελάχιστα κείμενά τους (ως ανάμνηση). Το παρόν ιστολόγιο θα συνεχίσει να υφίσταται -δημόσια πλέον- και να εμπλουτίζεται κατά καιρούς ως συνδρομή στους νεότερους μαθητές μου και συναδέλφους.
Γιώργος Αποστολίδης
2. Υπήρξε τηλεοπτικό reality show, όπου για ένα
σημαντικό χρηματικό έπαθλο, οι έγκλειστοι συμμετέχοντες παίκτες σ’ ένα σπίτι
παρακολουθούνται συνεχώς από κάμερες με ζωντανή αναμετάδοση στο τηλεοπτικό
κοινό. Μότο του
παιχνιδιού υπήρξε το: Ο Μεγάλος Αδελφός σε βλέπει.
3. Το 1948 ο George Orwell
(1903-1950) γράφει το μυθιστόρημα «1984», όπου ο Μεγάλος Αδελφός είναι ένα
αυταρχικό πρόσωπο που παρακολουθεί τους πάντες μέσα από κρυφές και μη κάμερες,
και αναφέρεται στον δυστοπικό κόσμο ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος. Το μυθιστόρημα μεταφέρθηκε (το 1984) στον
κινηματογράφο σε σενάριο και σκηνοθεσία Michael Radford με τον τίτλο: Nineteen
Eighty-Four. Κυρίαρχο slogan: Ο Μεγάλος Αδελφός σε παρακολουθεί (Big Brother is
watching you). Μπορείτε να δείτε την ταινία από την Dailymotion 1,2
Δραστηριότητες
1. Παρακολουθώντας την ταινία
κρατήστε σημειώσεις ως προς τους εξής άξονες συζήτησης:
Ποια
είναι τα χαρακτηριστικά της αυταρχικής εξουσίας;
Η
γλώσσα της εξουσίας (ως προς το περιεχόμενο και την μορφή). Πρβλ. α) σχολ. βιβλίο Γ Λυκείου και β) τις σχετικές σημειώσεις
Η
ελευθερία (ποιες ελευθερίες καταπατούνται;)
Το
άτομο-άνθρωπος σ’ ένα αυταρχικό καθεστώς
Ο έρωτας
2. Μελετήστε το μυθιστόρημα 1984 του G. Orwellκαι συντάξτε ένα κείμενο ή παρουσίαση σύγκρισης του
λογοτεχνικού κειμένου με την ταινία.
3. Διαβάστε και την Φάρμα των ζώων του Orwell. Τι κοινό βλέπετε στα δύο βιβλία;
4. Η φράση BigBrotherσε ποιες περιπτώσεις θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στην
καθημερινότητά μας; Καταγράψτε 3-4 χρήσεις. Μετά επιλέξτε μια απ’ αυτές και
αναπτύξτε σε μια παράγραφο περίπου 100 λέξεων τι κινδύνους εγκυμονεί ή πώς θα
μπορούσαμε να αντιδράσουμε.
5. Αν έχετε διάθεση και σχετικό ενδιαφέρον διαβάστε
και το βιβλίο:Ο Θαυμαστός Καινούργιος Κόσμος του AldusHuxley, που θυμίζει έντονα το «1984». Συγκρίνετε τα δύο βιβλία σε ένα δοκίμιο μέχρι
500 λέξεις ή ετοιμάστε μια παρουσίαση μέχρι 10’.
6. Αφού διαβάσετε τα αποσπάσματα του βιβλίου σας, απαντήστε στα ερωτήματα: α) Υποθέστε ότι είστε ένας νέος που ζει στον εφιαλτικό αυτόν κόσμο και αφηγηγείστε στο ημερολόγιο σας το χρονικό μιας ημέρας, β) Γράψτε ένα άρθρο 150-200 λέξεις σχολιάζοντας κάποια από τις απόψεις που διατυπώνονται στην 3η ενότητα "Ήδη τώρα ... για πάντα...".
7. Ποια είναι η γνώμη σας για τα λεγόμενα «reality shows» (πχ Big Brother); Γιατί έχουν τόσο μεγάλο τηλεοπτικό κοινό, σε τι αποσκοπούν και ποια ανθρώπινα δικαιώματα διακυβεύονται;
8. Ποια είναι η άποψή σας για την live streeming μετάδοση του δια ζώσης μαθήματος στην τάξη σας; Καταγράψτε τα υπέρ και τα κατά.
Το κείμενο που ακολουθεί
είναι απόσπασμα από το τελευταίο (13ο) κεφάλαιο της αυτοβιογραφίας του Stephen
Hawking (1942 - 2018). Το απόσπασμα παρουσιάζει ενδιαφέρον τόσο ως προς τα
χαρακτηριστικά του είδους της αυτοβιογραφίας όσο και ως προς τον τρόπο που αναπαράγονται
ή αμφισβητούνται στερεότυπα σχετικά με την ταυτότητα του επιστήμονα-ερευνητή
και του ανθρώπου με αναπηρία.
Όταν διαγνώστηκα με ALS[3]
στα είκοσι ένα χρόνια μου, ένιωσα πολύ αδικημένος. Γιατί να συμβεί αυτό σε
μένα; Εκείνη την εποχή σκέφτηκα πως η ζωή μου είχε τελειώσει και δεν θα μπορέσω
να ξεδιπλώσω τις δυνατότητες που πίστευα πως είχα. Τώρα, όμως, πενήντα χρόνια
αργότερα, μπορώ να είμαι απολύτως ικανοποιημένος με τη ζωή μου. Νυμφεύθηκα δύο
φορές και έχω τρία όμορφα και ολοκληρωμένα παιδιά. Η επιστημονική καριέρα μου
υπήρξε επιτυχημένη: πιστεύω πως οι περισσότεροι φυσικοί θα συμφωνούσαν ότι η
πρόβλεψή μου για κβαντική εκπομπή από τις μαύρες τρύπες είναι σωστή, αν και δεν
μου έχει αποφέρει μέχρι σήμερα το Βραβείο Νόμπελ, επειδή είναι εξαιρετικά δύσκολο
να επιβεβαιωθεί πειραματικά. Από την άλλη, κέρδισα το ακόμη πιο βαρύτιμο
Βραβείο Θεμελιώδους Φυσικής, που μου απονεμήθηκε για τη θεωρητική σημασία της
ανακάλυψης, παρότι δεν έχει επιβεβαιωθεί πειραματικά.
Η αναπηρία μου δεν
στάθηκε σοβαρό εμπόδιο στην επιστημονική εργασία μου. Στην πραγματικότητα, θα
έλεγα ότι κατά κάποιον τρόπο με ωφέλησε: δεν ήμουν υποχρεωμένος να δίνω
διαλέξεις ή να διδάσκω τελειοφοίτους, ούτε να συμμετέχω σε βαρετές, χρονοβόρες
επιτροπές. Έτσι, ήμουν σε θέση να αφοσιωθώ ολοκληρωτικά στην έρευνα.
Για τους συναδέλφους
μου είμαι απλώς ένας ακόμη φυσικός, αλλά για το ευρύ κοινό, έγινα πιθανότατα ο
πιο γνωστός επιστήμονας του κόσμου. Κι αυτό, αφενός επειδή οι επιστήμονες με
την εξαίρεση του Αϊνστάιν, δεν είναι γνωστοί όπως τ’ αστέρια της ροκ, αφετέρου,
επειδή ταιριάζω στο στερεότυπο της ανάπηρης μεγαλοφυΐας. Δεν μπορώ να
μεταμφιεστώ φορώντας περούκα και μαύρα γυαλιά –με προδίδει η αναπηρική
πολυθρόνα.
Η ζωή ενός διάσημου
και εύκολα αναγνωρίσιμου ανθρώπου, έχει τα υπέρ και τα κατά της. Στα «κατά» θα
μπορούσα να αναφέρω ότι ίσως δυσκολεύεσαι να κάνεις απλά πράγματα, όπως να πας
για ψώνια, χωρίς να πολιορκηθείς από ανθρώπους που θέλουν φωτογραφίες, και ότι
στο παρελθόν ο Τύπος έδειξε ένα αρρωστημένο ενδιαφέρον για την προσωπική ζωή
μου. Αλλά τα «υπέρ», είναι πολύ περισσότερα. Ο κόσμος χαίρεται ειλικρινά όταν
με βλέπει. Είχα το μεγαλύτερο ακροατήριο που υπήρξε ποτέ, ως κεντρικό πρόσωπο
των Παραολυμπιακών αγώνων του Λονδίνου, το 2012.
Έζησα μια πλήρη και
ικανοποιητική ζωή. Πιστεύω ότι τα άτομα με ειδικές ικανότητες πρέπει να
επικεντρώνονται σ’ αυτά που δεν τα εμποδίζει η αναπηρία τους να κάνουν, και όχι
να λυπούνται γι’ αυτά που δεν μπορούν. Προσωπικά εγώ, κατάφερα να κάνω τα
περισσότερα απ’ όσα ήθελα.
Hawking, S. (2013). Το
χρονικό της ζωής μου (Αυτοβιογραφία)
Κείμενο 2
Το παρακάτω απόσπασμα από το
δημοσίευμα της Σάντρας Βούλγαρη «Υπέρβαση στο όνειρο της τέχνης» αφορά την
παράσταση My dream
από τον Κινεζικό Καλλιτεχνικό Θίασο Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες.
«Κατά τη διάρκεια των προβών, η δυσκολία είναι ο
τρόπος προσαρμογής του κάθε ατόμου, ανάλογα με την αναπηρία του. Για
παράδειγμα, πρέπει να βρούμε τους τρόπους που θα διδάξουμε τις χορευτικές
κινήσεις και τη μουσική σε άτομα που πιθανόν δεν ακούνε ή δεν βλέπουν. Να τους
βοηθήσουμε να χορέψουν μαζί με τη μουσική σε έναν κόσμο χωρίς ήχο», εξηγεί ο
Tai Lihua. «Το κοινό μπορεί να μην καταλαβαίνει ακριβώς τη δυσκολία κατά τη
διάρκεια της παράστασης, όμως ο στόχος μας είναι να επηρεάσουμε τους θεατές να
νιώσουν τη βαθιά αγάπη για τη ζωή, την ανάγκη έκφρασης μέσα από την τέχνη, το
πνεύμα της υπέρβασης των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Θέλουμε να κάνουμε αληθινά
τα όνειρά τους και να μεταδώσουμε την ομορφιά της τέχνης τους σε όλο τον κόσμο,
για να γίνει κατανοητή η αξιοπρέπεια και η αξία των συγκεκριμένων ατόμων».
[1]Άμεση
σχολιαστική αναφορά στο ομότιτλο Δοκίμιο για την ανισότητα των ανθρώπινων
φυλών του Γάλλου διπλωμάτη Arthur de Gobineau (1853) που υποστηρίζει την
ανωτερότητα της άριας φυλής, και ιδίως των «αμόλυντων» μελών της που κατοικούν
σε Βόρεια Γαλλία, Βέλγιο και Αγγλία. Το βιβλίο του, ιδρυτικό του «επιστημονικού
φυλετισμού», υπήρξε, ανασκευασμένο και «βελτιωμένο», ευαγγέλιο των χιτλερικών.
ΘΕΜΑTA
Α. Πώς τεκμηριώνει ο Χόκινγκ ότι η αναπηρία του δεν
τον εμπόδισε ουσιαστικά στη ζωή του αλλά, αντίθετα, ίσως να τον ωφέλησε
(Κείμενο Ι); Να συνοψίσετε το σκεπτικό του σε 70 περίπου λέξεις. Μονάδες 15
Β1. Να ελέγξετε την ορθότητα ή το λάθος σύμφωνα με το
κείμενο 2 των παρακάτω προτάσεων σημειώνοντας Σ (Σωστό) ή Λ (Λάθος). Να
αιτιολογήσετε κάθε επιλογή σας παραπέμποντας και στο κείμενο:
Α.
Είναι εύκολο να προσαρμοστούν τα ανάπηρα άτομα κατά τη διάρκεια των προβών.
Β.
Υπάρχουν τρόποι διδασκαλίας χορευτικών κινήσεων και μουσικής σε άτομα κωφά ή
τυφλά.
Γ.
Παρακολουθώντας την παράσταση αβίαστα διακρίνει κανείς την δυσκολία του
εγχειρήματος.
Δ.
Τα άτομα με ειδικές ανάγκες καταδεικνύουν την ανάγκη τους να εκφράζονται μέσα
από την τέχνη.
Ε. Ένας από τους στόχους της όλης προσπάθειας
είναι η προβολή της αξίας και της αξιοπρέπειας των ΑΜΕΑ.
ΜονΜοάδες 15
Β2. Ποια φαίνεται να είναι η πρόθεση του συγγραφέα
του Κειμένου 1 και ποια του συντάκτη του κειμένου 2; Να τεκμηριώσετε την
απάντησή σας με αναφορές στα κείμενα. Μονάδες 15
Β3. Ποιες ταυτότητες του εαυτού του προβάλλει ο Stephen
Hawking στο Κείμενο1; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορές στο
κείμενο. Μονάδες 10
Γ. Ποιο πρόβλημα αναδεικνύει το ποίημα του Ν.
Εγγονόπουλου (Κείμενο 3); Ποια είναι η θέση του ποιητή και ποιες σκέψεις σας
γεννά; Να απαντήσετε σε ένα κείμενο 150 λέξεων. Μονάδες 15
Δ. Συμμετέχετε σε ερευνητική εργασία στο σχολείο με
θέμα Διαφορετικός Άλλος και γράφετε το κεφάλαιο με τίτλο «Η
διαφορετικότητα ως πηγή δημιουργίας» ή τον επίλογο με τίτλο «Αντιμετωπίζοντας
δημιουργικά τη διαφορετικότητα». Για τη σύνταξη του κειμένου σας να
αξιοποιήσετε δημιουργικά τα κείμενα 1 και 2. (300 λέξεις) Μονάδες 30
[3]H αμυοτροφική
πλευρική σκλήρυνση ή πλαγία αμυοτροφική σκλήρυνση (Amyotrophic Lateral
Sclerosis, ALS), γνωστή και ως νόσος του κινητικού νευρώνα, είναι εκφυλιστική
διαταραχή του νευρικού συστήματος
Ας διαβαστούν ως αυτοτελή ποιήματα.Ανήκουν στη συλλογή «Ενδοχώρα»
(1945). Τα δύο πρώτα στην ενότητα «Ο Πλόκαμος της Αλταμίρας»και
το τρίτο στην ενότητα «Πουλιά του Προύθου».
1
Λίγα
κοσμήματα στη χλόη. Λίγα διαμάντια στο σκοτάδι.
Μα η πεταλούδα που νύκτωρ[1] εγεννήθη μας αναγγέλλει την
αυγή, σφαδάζουσα στο ράμφος της πρωίας.
2
Η
ποίησις είναι ανάπτυξι[2] στίλβοντος[3] ποδηλάτου. Μέσα της
όλοι μεγαλώνουμε. Οι δρόμοι είναι λευκοί. Τ’ άνθη μιλούν.
Από τα πέταλά τους αναδύονται συχνά μικρούτσικες παιδίσκες.
Η εκδρομή αυτή δεν έχει τέλος.
3
Είναι
τα βλέφαρά μου διάφανες αυλαίες.
Όταν τ’ ανοίγω βλέπω εμπρός μου ό,τι κι αν τύχει.
Όταν τα κλείνω βλέπω εμπρός μου ό,τι ποθώ.
Ερωτήσεις-Εργασίες
Ποιο θεωρείτε ότι είναι το βασικό θέμα και η θέση του ποιητή σε κάθε απόσπασμα;
Αφού μελετήσετε τα βασικά γνωτίσματα του Υπερρεαλισμού, αναφερθείετ σ' αυτά που αναγνωρίζετε στα 3 αποσπάσματα.
Κρίνετε ότι είναι θετική και αισιόδοξη η ματιά του ποιητή στα 3 αποσπάσματα; Πού το στηρίζετε;
Αναζητήστε στο διαδικτυο ένα υπερρεαλιστικό έργο τέχνης, και μετά προσπαθήστε να γράψετε το αντίστοιχο υπερρεαλιστικό ποίημα.
[2] Ο Γάλλος
ποιητής Πολ Βαλερί (1871-1945) διατύπωσε ότι «η ποίηση είναι ανάπτυξη ενός
επιφωνήματος», δηλαδή έχει την αφετηρία της στο συναίσθημα. Η σύγκριση με το
ποίημα του Εμπειρίκου μάς δείχνει την νέα αντίληψη: α) η ποίηση ξεκινάει από
την εικόνα, από τη μαγεία των πραγμάτων, β) έχει τη δύναμη να μεταμορφώνει
διαρκώς τον κόσμο σύμφωνα με την φαντασία και τις επιθυμίες του ποιητή.
Το
ποίημα είναι γραμμένο το 1945, τότε που η χώρα μας μόλις είχε
βγει από τη δοκιμασία του πολέμου και της κατοχής. Ο λόγος του ποιητή, έκφραση
της μεγάλης έγνοιας του για τη μοίρα του τόπου και του λαού, αποτελεί σάλπισμα
αγωνιστικό για την ανόρθωση της Ελλάδας.
Πνευματικό εμβατήριο(απόσπασμα)
«Ομπρός·
βοηθάτε να σηκώσουμε τον ήλιο πάνω απ’ την Ελλάδα.
ομπρός,
βοηθάτε να σηκώσουμε τον ήλιο πάνω από τον κόσμο!
Τι, ιδέτε,
εκόλλησεν η ρόδα του βαθιά στη λάσπη,
κι α, ιδέτε,
χώθηκε τ’ αξόνι του βαθιά μες στο αίμα!
Ομπρός,
παιδιά, και δε βολεί μονάχος του ν’ ανέβει ο ήλιος·
σπρώχτε με
γόνα και με στήθος, να τον βγάλουμε απ’ τη λάσπη,
σπρώχτε με
στήθος και με γόνα, να τον βγάλουμε απ’ το γαίμα.
Δέστε,
ακουμπάμε απάνω του ομοαίματοι αδερφοί του!
Ομπρός,
αδέρφια, και μας έζωσε με τη φωτιά του
ομπρός, ομπρός, κι η φλόγα του μας τύλιξε, αδερφοί μου!
Ομπρός, οι
δημιουργοί!... Την αχθοφόρα ορμή Σας
στυλώστε με
κεφάλια και με πόδια, μη βουλιάξει ο ήλιος!
Βοηθάτε με κι
εμένανε, αδερφοί, να μη βουλιάξω αντάμα...
Τι πια είν’
απάνω μου και μέσα μου και γύρα,
τι πια γυρίζω σ’ έναν άγιον ίλιγγο μαζί του!...
Χίλια
καπούλια ταύροι του κρατάν τη βάση·
δικέφαλος
αϊτός, κι απάνω μου τινάζει
τις φτερούγες
του και βογκάει ο σάλαγός του
στην κεφαλή
μου πλάι και μέσα στην ψυχή μου,
και το μακρά και το σιμά για με πια είν’ ένα!...
Πρωτάκουστες,
βαριές με ζώνουν Αρμονίες! Ομπρός, συντρόφοι,
βοηθάτε να
σκωθεί, να γίνει ο ήλιος Πνέμα!
Σιμώνει ο
νέος ο Λόγος π’ όλα θα τα βάψει
στη νέα του
φλόγα, νου και σώμα, ατόφιο ατσάλι...
Η γη μας αρκετά λιπάστηκε από σάρκα ανθρώπου...
Παχιά και
καρπερά, να μην αφήσουμε τα χώματά μας
να ξεραθούν
απ’ το βαθύ τούτο λουτρό του αιμάτου,
πιο πλούσιο,
πιο βαθύ κι απ’ όποιο πρωτοβρόχι!
Αύριο να βγει
ο καθένας μας με δώδεκα ζευγάρια βόδια
τη γην αυτή
να οργώσει την αιματοποτισμένη…
Ν’ ανθίσει η
δάφνη απάνω της και δέντρο ζωής να γένει,
και η Άμπελός μας ν’ απλωθεί ως στα πέρατα της Οικουμένης...
Ομπρός,
παιδιά, και δε βολεί μονάχος του ν’ ανέβει ο ήλιος…
Σπρώχτε με
γόνα και με στήθος, να τον βγάλουμε απ’ τη λάσπη·
σπρώχτε με
στήθος και με γόνα, να τον βγάλουμε απ’ το γαίμα·
σπρώχτε με
χέρια και κεφάλια, για ν’ αστράψει ο ήλιος Πνέμα!»
Το Πνευματικό εμβατήριο σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη και ερμηνεία Ιωάννας Φόρτη
Ερωτήσεις
Ποιους καλεί ο ποιητής-αφηγητής να σηκώσουν «τον ήλιο πάνω απ’ την Ελλάδα»;
α) Κεντρικό θέμα του ποιήματος είναι ο ήλιος. Ποιος είναι ο
συμβολισμός του; β)
Αφού εντοπίσετε τα στοιχεία που χρησιμοποιεί ο ποιητής από την ελληνική
παράδοση, αναφερθείτε στην συνολική του άποψη για τον Ελληνισμό.
Σχολιάστε το στίχο «Η γη μας
αρκετά λιπάστηκε από σάρκα ανθρώπου».
Πώς δικαιολογείτε τις διαρκείς επαναλήψεις στο ποίημα;
Σχολιάστε τον τίτλο.
Πώς σας φάνηκε η μελοποίηση του ποιήματος από τον Μ. Θεοδωράκη; Θεωρείτε ότι απέδωσε το ύφος του ποίηματος;
Γράψτε ένα ερμηνευτικό σχόλιο σε περίπου 150 λέξεις.
Ερμηνευτικό σχόλιο
Το ποιητικό
υποκείμενο παρακινεί (Ομπρός) τόσο τους συμπατριώτες του (παιδιά, αδερφοί, συντρόφοι) ψυχή τε
και σώματι (με γόνα και με στήθος, με κεφάλια και με
πόδια) να ανοικοδομήσουν (να σηκώσουμε τον ήλιο πάνω απ’ την Ελλάδα) την μεταπολεμική Ελλάδα (να τον βγάλουμε απ’ το γαίμα, Η γη μας αρκετά … βαθύ τούτο λουτρό του αιμάτου), όσο και τους πνευματικούς ανθρώπους (οι δημιουργοί, αχθοφόρα ορμή Σας) να συνδράμουν και τον ίδιο (Βοηθάτε με κι εμένανε) στην υλοποίηση του οράματός του (άγιον ίλιγγο, βαριές με ζώνουν Αρμονίες) για μια δοξασμένη (δάφνη), ελεύθερη
Ελλάδα συνεχιστή του μακραίωνου πολιτισμού της (άρμα ήλιου, Αρμονίες, Πνέμα, ταύροι, δικέφαλο
αϊτό, ο νέος Λόγος, Άμπελος) με
οικουμενικές διαστάσεις (ως στα πέρατα της
Οικουμένης...). Το ποίημα πυκνό α) σε: συμβολισμούς (ήλιος, ταύρος, δικέφαλος αϊτός, νέος
Λόγος, δάφνη, Άμπελος κλπ) για να αναδείξει την διαχρονική αξία του ελληνοχριστιανικού
πολιτισμού πάνω στις αξίες της ειρήνης, δικαιοσύνης, της ελευθερίας, της δύναμης
αλλά περισσότερο της πνευματικότητας, και β) σε εικονες έντονες και δραματικές
με κίνηση, χρώμα και ήχο (σχετικές με το άρμα του ήλιου και την «ιλιγγιώδη» σε
ισχύ ανύψωση του ελληνισμού). Γραμμένο σε α΄ ενικό
και πληθυντικό πρόσωπο για να προσδώσει αμεσότητα και έντονη δραματικότητα και συλλογικό
αγώνα, σε β΄ πληθυντικό πρόσωπο για να εκφραστεί προτρεπτικά/προστακτικά σε ύφος
του εμβατηρίου και να δώσει ανοδικό ρυθμό. Αλλά και με άλλα λογοτεχνικά
σχήματα, όπως επαναλήψεις, μεταφορές, αντιθέσεις, κύκλο, χιαστό σχήμα («με γόνα
και με στήθος / με στήθος και με γόνα», για περισσότερη λυρικότητα/μουσικότητα και έντονη και ολόπλευρη
συμμετοχή στον αγώνα). Η γλώσσα του δημοτική
και με κάποιες ιδιαιτερότητες (ομπρός, βολεί, γαίμα, Πνέμα) αμάλγαμα αυτού του συγκερασμού όλων
των περιόδων του ελληνισμού (ιδέτε,
εκόλλησεν, Άμπελος).
Το ποίημα, σίγουρα, έχει όλα τα
χαρακτηριστικά ενός εμβατηρίου ικανού να μεταδώσει υψηλό ηθικό και ομοψυχία
πάνω σε οικουμενικής διάστασης αξίες. Ακόμη και σήμερα σε συνεπαίρνει με τους συμβολισμούς
και την δύναμη του λόγου και του ρυθμού του. Θα μπορούσε κάλλιστα να είναι ένα
πνευματικό εγερτήριο για κάθε δύσκολη περίοδο που περνά η χώρα μας (πολιτική, οικονομική,
ηθική), αλλά και για το χρέος του καθένα μας έναντι αυτού του κληρονομημένου
πολιτισμού μας.